Zobacz aktualną wersję na stronie źródłowej ↗

Tutaj znajdziesz wszystkie najważniejsze informacje dotyczące matury z biologii – wymagania egzaminacyjne, przykładowe arkusze, wskazówki do nauki oraz aktualności związane z egzaminem. Wszystko w jednym miejscu, przejrzyście i konkretnie.

Informacja o formułach egzaminu maturalnego

Zasady obowiązujące podczas egzaminu maturalnego są jednakowe dla wszystkich zdających w danym roku – niezależnie od tego, czy przystępują do matury po raz pierwszy, czy poprawiają wynik.
Oznacza to, że wszyscy zdający daną formułę matury korzystają z tej samej podstawy programowej i obowiązują ich identyczne przepisy.

Centralna Komisja Egzaminacyjna nie przygotowuje osobnych arkuszy dla osób poprawiających wynik (dotyczy to zmian wprowadzonych w Formule 2023, obowiązujących od 2025 roku).

Jednocześnie warto pamiętać, że część zdających wciąż będzie miała prawo przystąpić do egzaminu w starszej Formule 2015.

Kto zdaje maturę w Formule 2023

(czyli zgodnie z nową podstawą programową obowiązującą w latach 2025–2027)

Do tej formuły należą:

Uczniowie, którzy w roku szkolnym 2025/2026 ukończą:

• 4-letnie liceum ogólnokształcące,

• szkołę artystyczną realizującą program 4-letniego liceum,

• 5-letnie technikum,

• branżową szkołę II stopnia na podbudowie 8-letniej szkoły podstawowej.

Absolwenci:

• 4-letnich liceów, którzy ukończyli szkołę w latach 2022/2023, 2023/2024 lub 2024/2025,

• 5-letnich techników lub branżowych szkół II stopnia (po 8-letniej SP) ukończonych w latach 2023/2024 lub 2024/2025,

• 4-letniego liceum ukończonego na podstawie egzaminów eksternistycznych,

• szkół ponadpodstawowych (z wyjątkiem tych, którzy pierwszy raz zdawali maturę w 2021 lub 2022 roku, ale nie uzyskali świadectwa dojrzałości).

Absolwenci oddziałów międzynarodowych w 4-letnim lub 3-letnim liceum, posiadający dyplom IB (International Baccalaureate).

Osoby z zagranicy, które posiadają świadectwo lub inny dokument potwierdzający wykształcenie średnie/średnie branżowe nieuprawniające do studiów w Polsce, i które:

• po raz pierwszy przystępują do matury, lub

• zdawały maturę w Formule 2023 w latach 2023–2025.

Kto zdaje maturę w Formule 2015

(czyli na podstawie wcześniejszej podstawy programowej obowiązującej do 2022 roku)

W tej formule egzamin zdają:

Uczniowie, którzy w roku szkolnym 2025/2026 ukończą branżową szkołę II stopnia na podbudowie gimnazjum.

Absolwenci starszych roczników, m.in.:

• 3-letnich liceów ogólnokształcących z lat 2005–2022,

• szkół artystycznych z programem 3-letniego liceum,

• 4-letnich techników z lat 2006–2023,

• branżowych szkół II stopnia na podbudowie gimnazjum z lat 2022–2025,

• liceów profilowanych i techników uzupełniających ukończonych do roku 2014/2015,

• uzupełniających liceów ogólnokształcących ukończonych do roku 2012/2013.

Osoby, które uzyskały świadectwo ukończenia 3-letniego liceum na podstawie egzaminów eksternistycznych.

Absolwenci, którzy po raz pierwszy przystąpili do matury w latach 2021 lub 2022, lecz nie uzyskali świadectwa dojrzałości.

Osoby z zagranicy, posiadające świadectwo lub inny dokument potwierdzający wykształcenie średnie/średnie branżowe wydane poza Polską, które ponownie przystępują do matury w Formule 2015.

Podsumowanie:

• Od roku szkolnego 2025/2026 obowiązują dwie formuły egzaminu: Formuła 2023 (nowa podstawa) oraz Formuła 2015 (stara podstawa).

• CKE nie przewiduje osobnych arkuszy dla poprawiających wynik – zasady są takie same dla wszystkich.

Przygotowanie do matury

Przygotowanie do matury z biologii polega przede wszystkim na zrozumieniu procesów, a nie na zapamiętywaniu pojedynczych faktów. Analiza arkuszy z ostatnich lat pokazuje wyraźnie, że sama wiedza teoretyczna nie wystarcza, ponieważ większość zadań wymaga jej zastosowania w praktyce. Bardzo często pojawiają się polecenia oparte na doświadczeniach, wykresach lub opisach sytuacji, które trzeba zinterpretować. Oznacza to, że kluczowe jest umiejętne łączenie informacji i wyciąganie wniosków.

Szczególnie ważnym działem jest genetyka, która regularnie pojawia się na maturze. Nie chodzi jednak o zapamiętanie definicji, lecz o zrozumienie zależności między DNA, białkiem i cechą organizmu. Trzeba umieć prześledzić, jak zmiana w materiale genetycznym wpływa na funkcjonowanie organizmu. Zadania często wymagają także analizy krzyżówek i rodowodów, gdzie liczy się logiczne myślenie i poprawne wnioskowanie, a nie schematyczne działanie.

Równie istotna jest fizjologia człowieka, w której najważniejsze są mechanizmy regulacyjne. Organizm funkcjonuje dzięki utrzymywaniu równowagi wewnętrznej, dlatego trzeba rozumieć, jak współpracują ze sobą różne układy oraz jakie są skutki zaburzeń ich działania. Pytania często wymagają wyjaśnienia przyczyn i konsekwencji określonych procesów, więc nie wystarczy wiedzieć, co się dzieje, ale trzeba rozumieć dlaczego.

W przypadku metabolizmu i procesów komórkowych istotne jest uchwycenie ich sensu. Należy rozumieć, po co zachodzą takie procesy jak fotosynteza czy oddychanie komórkowe, gdzie dokładnie przebiegają i jak reagują na zmiany warunków. Zadania często opierają się na danych, dlatego ważna jest umiejętność ich interpretacji i wyciągania wniosków.

Ekologia i ewolucja pojawiają się regularnie, ale zazwyczaj w formie wymagającej analizy, a nie odtwarzania definicji. W ekologii trzeba rozumieć zależności między organizmami oraz przewidywać skutki zmian w środowisku. W ewolucji najważniejsze jest zrozumienie mechanizmu doboru naturalnego i tego, jak zmienia się częstość cech w populacji. Te zagadnienia często łączą się z genetyką, dlatego warto widzieć je jako część większej całości.

W działach dotyczących roślin i zwierząt najczęściej popełnianym błędem jest uczenie się list cech. Tymczasem matura sprawdza przede wszystkim rozumienie funkcji i przystosowań. Należy umieć wyjaśnić, dlaczego dana cecha występuje i jakie ma znaczenie dla organizmu w określonym środowisku. Zadania często mają charakter porównawczy, więc ważne jest dostrzeganie różnic i ich konsekwencji.

Biologia molekularna i biotechnologia wymagają zrozumienia działania metod badawczych oraz umiejętności interpretacji wyników. Nie chodzi o zapamiętanie nazw etapów, ale o to, co dana metoda pozwala wykryć i jak należy odczytać uzyskane wyniki.

Niezależnie od działu, kluczowe są umiejętności analityczne. Trzeba nauczyć się rozpoznawać elementy doświadczenia, takie jak próba kontrolna czy zmienna badawcza, a następnie formułować poprawne wnioski. Bardzo ważne jest również czytanie wykresów i tabel oraz łączenie wiedzy z różnych obszarów biologii. Zadania rzadko dotyczą jednego zagadnienia, dlatego liczy się umiejętność integrowania informacji.

Podsumowując, skuteczna nauka do matury z biologii polega na zmianie sposobu myślenia. Zamiast koncentrować się na zapamiętywaniu definicji, należy skupić się na rozumieniu mechanizmów i zależności. Jeśli potrafisz wyjaśnić, jak działa dany proces i jakie są jego konsekwencje, jesteś w stanie poradzić sobie z większością zadań maturalnych.

Dystraktory w zadaniach maturalnych z biologii – jak nie dać się złapać?

Matura z biologii to egzamin, który z roku na rok coraz mocniej premiuje myślenie, a nie tylko pamięć. Zmienia się nie tylko forma zadań, ale także poziom subtelności w ich konstruowaniu. Jednym z narzędzi, które Centralna Komisja Egzaminacyjna wykorzystuje, by sprawdzić dojrzałość biologiczną ucznia, są tzw. dystraktory – czyli przemyślane pułapki testowe. Rozpoznanie ich i umiejętność ich unikania to dziś klucz do dobrego wyniku.

Co to są dystraktory?

Dystraktor (ang. to distract – rozproszyć, odciągnąć uwagę) – to błędna odpowiedź, która jest tak skonstruowana, by wydawała się logiczna lub „prawie dobra”. Celem dystraktora nie jest „złapanie” ucznia na podstępie, ale sprawdzenie, czy rzeczywiście rozumie on materiał biologiczny w kontekście, a nie tylko odtworzeniowo.

Dobry dystraktor:

• brzmi przekonująco,

• bazuje na często powtarzanym uproszczeniu lub błędzie szkolnym,

• opiera się na prawdziwej informacji, ale zastosowanej w złym kontekście.

Przykład – zobacz, jak to działa

Zadanie (zmodyfikowane z arkusza maturalnego):

U roślin wyższych transport wody w naczyniach odbywa się:
A. na drodze dyfuzji biernej
B. na drodze aktywnego transportu z udziałem ATP
C. dzięki transpiracji i siłom kohezji oraz adhezji
D. wskutek osmozy z korzenia do liścia

✅ Odpowiedź C jest poprawna biologicznie.

Ale:

• Odpowiedź A (dyfuzja) brzmi znajomo, bo uczniowie wiedzą, że coś tam „przenika” samo.

• Odpowiedź B kusi, bo „transport aktywny z ATP” to fraza dobrze znana z lekcji.

• Odpowiedź D używa pojęcia osmozy, która występuje – ale w korzeniu, a nie w całym naczyniu.

To typowy przykład działania dystraktorów: każda odpowiedź zawiera element prawdy, ale tylko jedna – całą prawdę w kontekście pytania.

⚠️ Najczęstsze mechanizmy dystraktorów

1. Mylenie pojęć biologicznych podobnych, ale nie tożsamych

• Mitoza vs. mejoza

• Transkrypcja vs. translacja

• Odporność swoista vs. nieswoista

• Ruch turgorowy vs. tropizm

2. Zastosowanie prawidłowej informacji w złym kontekście

• ATP jest potrzebne w wielu procesach – ale nie w transporcie w naczyniach ksylemu.

• Osmoza zachodzi w korzeniu – ale nie tłumaczy przepływu w całej roślinie.

• Rybosomy są w każdej komórce – ale zadanie pyta np. o ich lokalizację w mitochondrium.

3. Efekt „ładnie brzmiącej” odpowiedzi

Niektóre odpowiedzi są językowo poprawne i „zgodne z intuicją” – ale nie wytrzymują konfrontacji z wiedzą egzaminacyjną.

4. Zbyt ogólnikowe sformułowania

Odpowiedzi w stylu „zwiększenie intensywności oddychania” albo „zmniejszenie różnicy potencjałów” mogą wyglądać poprawnie, ale są zbyt nieprecyzyjne, by były zgodne z kluczem.

Jak się bronić przed dystraktorami?

✅ 1. Nie zaczynaj od odpowiedzi – zacznij od pytania!

Zanim spojrzysz na warianty odpowiedzi, sam sformułuj odpowiedź w głowie lub na brudno. Potem porównaj ją z podanymi wariantami – od razu wyłapiesz te, które są błędne lub przesadzone.

✅ 2. Eliminuj, nie zgaduj

Ucz się eliminować błędne opcje na podstawie faktów biologicznych. Zostaną ci 2 możliwości? To już 50% szans i zwykle wystarczy dobrze przemyśleć kontekst.

✅ 3. Zaznacz słowa kluczowe w pytaniu

• „Najbardziej prawdopodobnym skutkiem…”

• „Jedynym procesem, który…”

• „Z wyłączeniem organizmów prokariotycznych…”
  Słowa te radykalnie zawężają poprawną odpowiedź.

✅ 4. Uważaj na „ulubione” frazy biologiczne

Jeśli odpowiedź zawiera „bo komórka potrzebuje energii” – zapytaj: czy na pewno? Czy w tym przypadku to faktycznie proces aktywny?

✅ 5. Ćwicz na zadaniach źródłowych – nie tylko podręcznikowych

Najlepiej analizować zadania z poprzednich matur, Operonu, Nowej Ery, próbnych OKE. Naucz się wyłapywać, dlaczego błędne odpowiedzi są błędne, nie tylko dlaczego poprawna jest poprawna.

Co powinien wiedzieć maturzysta?

Matura z biologii to nie konkurs pamięci. Klucz egzaminacyjny nagradza:

• rozumienie mechanizmów biologicznych,

• czytanie ze zrozumieniem (szczególnie tekstów źródłowych!),

• precyzyjne wnioskowanie przy ograniczonej ilości danych,

• umiejętność logicznego wykluczania błędnych opcji.

Uczeń, który myśli, wygrywa z tym, który tylko pamięta.

A nauczyciel?

Dobry nauczyciel biologii:

• pokazuje uczniom różnicę między „to się często mówi” a „tak to działa naprawdę”,

• uczy analizy, a nie szukania słów-kluczy,

• prowadzi ucznia do dojrzałości biologicznej, gdzie rozumienie mechanizmu jest ważniejsze niż zapamiętanie etykiety.

Podsumowanie – zasady maturzysty, który nie da się złapać

1. Zrozum pytanie – nie zgaduj odpowiedzi.

2. Wyeliminuj to, co na pewno błędne.

3. Zawsze pytaj: czy to jest precyzyjne? Czy to działa biologicznie?

4. Nie wybieraj odpowiedzi, która „ładnie brzmi” – tylko tę, która jest zgodna z mechanizmem.

5. Ćwicz – i analizuj swoje błędy!

Bo to właśnie dystraktory najlepiej pokazują, kto naprawdę rozumie biologię, a kto tylko zna podręcznik.

TRUDNE ZADANIA MATURALNE Z BIOLOGII – ZESTAW Z KOMENTARZEM

Zadanie 1. (Genetyka molekularna – mutacje)

Sekwencja genu kodującego enzym zawierała kodon:
5’–GAA–3’, który uległ mutacji do postaci: 5’–UAA–3’ w transkrypcie mRNA.

Polecenie:
Wyjaśnij, w jaki sposób ta mutacja wpływa na strukturę i funkcję produktu białkowego.

✅ Modelowa odpowiedź:

Mutacja zmieniła kodon kodujący aminokwas (Glu) na kodon stop (UAA), przez co translacja zakończy się wcześniej, a białko będzie krótsze i prawdopodobnie niefunkcjonalne.

‍ Komentarz egzaminatora:

• Zadanie trudne, bo wymaga znajomości kodu genetycznego, a także konsekwencji mutacji nonsensownej.

• Uczniowie często nie zauważają, że chodzi o kodon STOP.

• Powszechny błąd: „zmienia się jeden aminokwas” – co nie oddaje skutku funkcjonalnego.

Zadanie 2. (Fizjologia roślin – konwersja plastydów)

W dojrzewających pomidorach zachodzi konwersja chloroplastów w chromoplasty.

Polecenie:
Wyjaśnij, jak ta zmiana plastydów wpływa na właściwości owocu i jaki może mieć sens biologiczny.

✅ Modelowa odpowiedź:

Chloroplasty, zawierające chlorofil, przekształcają się w chromoplasty, które magazynują barwniki karotenoidowe, co zmienia barwę owocu z zielonej na czerwoną. Intensywny kolor przyciąga zwierzęta roznoszące nasiona, co zwiększa szanse ich rozprzestrzenienia.

‍ Komentarz:

• Wymagane zintegrowanie wiedzy z cytologii, biochemii i ekologii.

• Wielu uczniów pisze jedynie: „zmienia się kolor” – brak wyjaśnienia przyczyn i sensu adaptacyjnego.

• Punktowane są tylko odpowiedzi wyjaśniające mechanizm + konsekwencję.

Zadanie 3. (Dziedziczenie – układ ABO i gen FUT1)

Osoba o genotypie IAIB ma fenotyp grupy krwi 0. Okazało się, że ma homozygotyczną mutację recesywną w genie FUT1.

Polecenie:
Wyjaśnij, dlaczego mimo posiadania alleli A i B dana osoba ma grupę 0.

✅ Modelowa odpowiedź:

Mutacja w genie FUT1 uniemożliwia syntezę antygenu H, który jest niezbędny do przyłączenia antygenów A i B. W jego braku, mimo obecności alleli IA i IB, nie są eksponowane antygeny grupowe na powierzchni erytrocytów.

‍ Komentarz:

• Zadanie opiera się na ukrytym problemie epistazy – wymaga myślenia o interakcji między genami.

• Typowy błąd: „bo mutacja wyłączyła A i B” – niewłaściwy poziom odpowiedzi.

• Dobre odpowiedzi wymagają rozumienia biochemii antygenów krwi.

Zadanie 4. (Metabolizm – oddychanie beztlenowe)

Na wykresie przedstawiono stężenie glukozy i mleczanu w mięśniu podczas intensywnego wysiłku.

Polecenie:
Wyjaśnij, dlaczego rośnie poziom mleczanu i jakie to ma znaczenie dla komórki mięśniowej.

✅ Modelowa odpowiedź:

Podczas wysiłku mięsień przechodzi na oddychanie beztlenowe (fermentację mlekową), co pozwala regenerować NAD+ potrzebny do kontynuacji glikolizy. Mleczan jest produktem ubocznym tego procesu.

‍ Komentarz:

• Zadanie testuje rozumienie glikolizy i bilansu NADH/NAD+.

• Uczniowie często skupiają się na „braku tlenu” – bez wyjaśnienia, dlaczego to pozwala kontynuować ATP.

• Oceniana jest głównie mechanistyczna poprawność.

Zadanie 5. (Mikrobiologia – PCR)

W laboratorium wykryto obecność DNA wirusa za pomocą PCR. Jednak jedna z prób nie wykazała amplifikacji, mimo obecności wirusa.

Polecenie:
Podaj możliwą przyczynę nieuzyskania produktu PCR i zaproponuj, jak sprawdzić, czy próbka rzeczywiście zawierała DNA wirusa.

✅ Modelowa odpowiedź:

Być może użyto niewłaściwych starterów lub doszło do degradacji DNA. Można zastosować kontrolę pozytywną z amplifikacją genu referencyjnego (np. genu gospodarza), by sprawdzić jakość próbki.

‍ Komentarz:

• Sprawdza rozumienie metod biologii molekularnej, a nie tylko znajomość definicji.

• Uczniowie nie wiedzą, że PCR wymaga specyficznych starterów.

• Punktowana jest logika i konkretność rozwiązania problemu eksperymentalnego.

Zadanie 6. (Doświadczenie – enzymy)

Uczeń zaprojektował doświadczenie, w którym bada wpływ temperatury na aktywność amylazy ślinowej. W jednym z prób zaobserwował brak zmiany zabarwienia roztworu z jodyną.

Polecenie:
Wyjaśnij możliwą przyczynę tego wyniku oraz sformułuj hipotezę do tego doświadczenia.

✅ Modelowa odpowiedź:

Brak zmiany barwy oznacza, że skrobia nie została rozłożona – być może enzym uległ denaturacji w zbyt wysokiej temperaturze. Hipoteza: „Wzrost temperatury powyżej optymalnej obniża aktywność amylazy.”

‍ Komentarz:

• Uczniowie często opisują wynik, nie podając mechanizmu.

• Trudność polega na oddzieleniu obserwacji od wniosku i hipotezy.

• Dobre odpowiedzi są logiczne i naukowo precyzyjne.

Zadanie 7. (Transkrypcja – nić matrycowa)

Podano fragment nici kodującej: 5'–ATG CCC GAA TGA–3'

Polecenie:
Podaj sekwencję transkryptu mRNA oraz określ długość peptydu zakodowanego przez ten fragment.

✅ Modelowa odpowiedź:

mRNA: 5'–AUG CCC GAA UGA–3', koduje 3-aminokwasowy peptyd: Met-Pro-Glu.

‍ Komentarz:

• Zadanie wymaga rozróżnienia nici kodującej i matrycowej – częsty błąd.

• Często uczniowie przepisują DNA bez transkrypcji lub nie zatrzymują translacji na kodonie stop.

Zadanie 8. (Osmoregulacja – rośliny)

Dlaczego rośliny zamykają aparaty szparkowe podczas suszy i jak wpływa to na procesy fizjologiczne?

✅ Modelowa odpowiedź:

Zamknięcie aparatów ogranicza transpirację i utratę wody, co pozwala przetrwać niedobór wody, ale jednocześnie ogranicza pobór CO₂ i spowalnia fotosyntezę.

‍ Komentarz:

• Uczniowie często piszą tylko: „żeby nie tracić wody” – to niepełne wyjaśnienie.

• Punktowane są konsekwencje fizjologiczne i zależności między procesami.

Zadanie 9. (Mechanizmy odporności)

Dlaczego przeciwciała są skuteczne w walce z bakteriami, ale niekoniecznie z wirusami wewnątrzkomórkowymi?

✅ Modelowa odpowiedź:

Przeciwciała neutralizują bakterie, wiążąc się z ich antygenami, jednak wirusy wnikają do wnętrza komórek, gdzie są niedostępne dla przeciwciał – wówczas aktywują się mechanizmy odporności komórkowej (np. limfocyty T).

‍ Komentarz:

• Zadanie wymaga zrozumienia różnic między odpowiedzią humoralną a komórkową.

• Typowy błąd: „przeciwciała zwalczają wszystko” – zbyt ogólna wiedza.

Zadanie 10. (Ewolucjonizm – dobór naturalny)

W populacji żuków część osobników ma zielone, a część brązowe pancerze. Na polu z brązową glebą przeżywalność zielonych spada.

Polecenie:
Wyjaśnij, dlaczego w takiej populacji może dojść do przesunięcia częstości alleli i jaki mechanizm ewolucyjny za to odpowiada.

✅ Modelowa odpowiedź:

W środowisku brązowej gleby zielone żuki są łatwiej widoczne dla drapieżników, dlatego przeżywają częściej żuki brązowe. Ich geny częściej są przekazywane potomstwu – to przykład doboru naturalnego działającego kierunkowo.

‍ Komentarz:

• Uczniowie często mylą dobór naturalny z przystosowaniem osobniczym.

• Punktowana jest poprawna argumentacja selekcyjna i zmiana częstości alleli.

✅ PODSUMOWANIE

Zadania te:

• są trudne, ale zgodne z realiami maturalnymi (CKE 2022–2025),

• wymagają integracji wiedzy, logicznego myślenia, precyzji i umiejętności wyjaśniania,

• uczą unikania powszechnych błędów egzaminacyjnych.

Szkolenie dla maturzystów przystępujących do matury z biologii – Dystraktory i analiza zadań doświadczalnych

W trakcie matury z biologii jednym z kluczowych wyzwań są zadania doświadczalne oraz poprawna analiza dystraktorów (błędnych odpowiedzi) w zadaniach zamkniętych. Właściwe zrozumienie mechanizmu działania dystraktorów i poprawne wnioskowanie na podstawie wyników doświadczeń to klucz do osiągnięcia wysokiego wyniku.

Rola dystraktorów w zadaniach maturalnych:

Dystraktory to błędne odpowiedzi, które odgrywają ważną rolę w diagnozowaniu wiedzy ucznia oraz jego umiejętności analitycznych. W dobrze skonstruowanych zadaniach spełniają następujące funkcje:

1. Testowanie wiedzy i zrozumienia treści – Pomagają odróżnić uczniów, którzy opanowali materiał, od tych, którzy uczą się powierzchownie.

2. Wykrywanie błędnych przekonań – Odnoszą się do najczęstszych nieporozumień, np. mylenia funkcji różnych organelli lub procesów metabolicznych.

3. Podnoszenie poziomu trudności – Wymuszają dokładną analizę odpowiedzi, eliminując możliwość zgadywania.

Jak radzić sobie z dystraktorami?

1. Zrozumienie treści pytania – Każde pytanie należy dokładnie przeanalizować, zwracając uwagę na kluczowe słowa (np. "który proces zachodzi w...").

2. Analiza każdej odpowiedzi – Zastanów się, dlaczego dana odpowiedź może być błędna, uwzględniając swoją wiedzę.

3. Logika eliminacji – Wybór właściwej odpowiedzi polega na wykluczeniu tych, które są niezgodne z faktami.

Przykład dystraktorów:

Pytanie:Który z poniższych procesów zachodzi w mitochondriach?  

A. Cykl Calvina  

B. Cykl Krebsa  

C. Fotoliza wody  

D. Fermentacja alkoholowa  

Analiza odpowiedzi:

- Poprawna odpowiedź: B. Cykl Krebsa (proces zachodzi w mitochondriach).  

- Dystraktory:

  - A. Cykl Calvina – mylenie z procesami fotosyntezy w chloroplastach.  

  - C. Fotoliza wody – etap fotosyntezy, również w chloroplastach.  

  - D. Fermentacja alkoholowa – zachodzi w cytoplazmie.

Zadania doświadczalne na maturze – przykład analizy:

Na maturze z biologii zadania doświadczalne wymagają umiejętności wyciągania wniosków z wyników oraz poprawnego uzasadnienia. Omówmy to na konkretnym przykładzie:

Przykład zadania z arkusza diagnostycznego grudzień 2024

Uczniowie badali aktywność amylazy w kiełkujących ziarnach pszenicy, stosując podłoże agarowe ze skrobią. Po naniesieniu płynu Lugola miejsca, w których znajdowały się ziarna, **nie zabarwiły się na ciemnogranatowy kolor**.

Pytanie: Czy w kiełkujących ziarnach pszenicy znajduje się aktywna amylaza? Odpowiedź uzasadnij.

Oczekiwana odpowiedź:

Tak, w kiełkujących ziarnach pszenicy znajduje się aktywna amylaza. Brak ciemnogranatowego zabarwienia świadczy o rozkładzie skrobi (substratu amylazy) na cukry prostsze, które nie reagują z płynem Lugola.

Podsumowanie szkolenia:

W trakcie szkolenia nauczymy się:

- Rozpoznawać i analizować dystraktory w zadaniach zamkniętych.

- Poprawnie interpretować wyniki doświadczeń i formułować uzasadnienia.

- Unikać typowych błędów w zadaniach maturalnych.

Przykłady, takie jak opisany wyżej, pozwolą zrozumieć, jak zastosować wiedzę teoretyczną w praktyce egzaminacyjnej. Przygotuj się do matury z biologii z nami – osiągnij sukces dzięki solidnemu przygotowaniu i umiejętnościom analitycznym!

CZASOWNIKI OPERACYJNE W POLECENIACH

1. Podaj, wymień Zdający zapisuje w odpowiedzi nazwę lub nazwy (np. narządów,

procesów, elementów budowy, gatunków) bez opisu, uzasadnienia,

ani wyjaśnienia.

2. Oblicz Zdający wykonuje obliczenia i je zapisuje, stosując właściwe reguły,

oraz podaje wynik z odpowiednią dokładnością i jednostką.

3. Określ, przedstaw

Za pomocą zwięzłej odpowiedzi zdający przedstawia np. istotę danego

procesu czy zjawiska albo jego przyczynę, używając odpowiedniej

terminologii biologicznej, na podstawie analizy materiału źródłowego

lub własnej wiedzy, bez wnikania w szczegóły.

4. Opisz Zdający formułuje krótką odpowiedź, nie ograniczając się tylko

do podania nazw, ale również opisuje budowę (np. komórki, narządu,

organizmu) lub przebieg jakiegoś procesu, zjawiska czy doświadczenia

(np. następstwo wydarzeń), bez wyjaśniania przyczyn.

5. Uzasadnij Za pomocą krótkiej odpowiedzi zdający podaje argumenty, czyli fakty

biologiczne, przemawiające za hipotezą, tezą, stwierdzeniem,

poglądem, opinią lub przeciwko nim; argument musi merytorycznie

odnosić się do materiału źródłowego w zadaniu lub wiedzy biologicznej

zdającego.

6. Rozstrzygnij i uzasadnij

Zdający dokonuje wyboru jednej spośród co najmniej dwóch odpowiedzi

i podaje uzasadnienie wyboru.

7.Wykaż, udowodnij

W bardzo krótkiej odpowiedzi zdający udowadnia, że istnieje zależność,

związek (np. czasowy, przestrzenny, przyczynowo-skutkowy) między

faktami biologicznymi (przyczyna – skutek, budowa – funkcja, budowa –

tryb życia, budowa – środowisko itp.), bez wnikania w przyczyny tej

zależności.

8.Wyjaśnij Za pomocą krótkiej odpowiedzi zdający przedstawia zależności

lub związki czasowe, przestrzenne, przyczynowo-skutkowe tak,

aby rozpoznać przyczynę i skutek oraz wskazać drogę, która prowadzi

od przyczyny do skutku.

9.Narysuj, skonstruuj

Zdający wykonuje schemat, rysunek, wykres, tabelę na podstawie

informacji przedstawionych w materiale źródłowym. Każda z tych form

powinna spełniać kryterium samoobjaśnialności, czyli dane w niej

zawarte powinny być czytelne bez użycia informacji z materiału

źródłowego.

10.Zaprojektuj Zdający zgodnie z zasadami metodologii badań biologicznych

przedstawia plan doświadczenia lub obserwacji, umożliwiający

weryfikację hipotezy badawczej i sformułowanie wniosków

w kontekście postawionego problemu badawczego.

11. Sformułuj hipotezę, problem badawczy, wniosek

Na podstawie przedstawionych informacji dotyczących określonego

doświadczenia zdający formułuje hipotezę, problem badawczy

lub wniosek odnoszący się do obiektu lub procesu badanego

w doświadczeniu.

ZASADY OCENIANIA

Zadania zamknięte

Zadania zamknięte są oceniane – w zależności od maksymalnej liczby punktów, jaką można

uzyskać za rozwiązanie danego zadania – zgodnie z poniższymi zasadami:

1 pkt – odpowiedź poprawna.

0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

ALBO

2 pkt – odpowiedź całkowicie poprawna.

1 pkt – odpowiedź częściowo poprawna lub odpowiedź niepełna.

0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadania otwarte

Za poprawne rozwiązanie zadania otwartego będzie można otrzymać maksymalnie 1, 2 lub 3

punkty. Za każde poprawne rozwiązanie, inne niż opisane w zasadach oceniania, można

przyznać maksymalną liczbę punktów, o ile rozwiązanie jest merytorycznie poprawne,

zgodne z poleceniem i warunkami zadania. Za poprawne rozwiązania zadań będą

przyznawane jedynie pełne punkty.

Zadania otwarte są oceniane – w zależności od maksymalnej liczby punktów, jaką można

uzyskać za rozwiązanie danego zadania – zgodnie z poniższymi zasadami:

• w przypadku zadania, za którego rozwiązanie można otrzymać maksymalnie 1 pkt:

1 pkt – odpowiedź poprawna.

0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

• w przypadku zadania, za którego rozwiązanie można otrzymać maksymalnie 2 pkt:

2 pkt – odpowiedź całkowicie poprawna.

1 pkt – odpowiedź częściowo poprawna lub odpowiedź niepełna, ale w której została

pokonana zasadnicza trudność zadania.

0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

• w przypadku zadania, za którego rozwiązanie można otrzymać maksymalnie 3 pkt:

3 pkt – odpowiedź całkowicie poprawna.

2 pkt – odpowiedź, w której została pokonana zasadnicza trudność zadania, ale nie

została doprowadzona poprawnie do końcowej postaci.

1 pkt – odpowiedź, w której dokonany został istotny postęp, ale nie została pokonana

zasadnicza trudność zadania.

0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.10 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2024/2025

• W zadaniach, za których rozwiązanie zdający otrzymuje 2 lub 3 punkty, będzie określony

minimalny postęp, który w tym rozwiązaniu musi być osiągnięty, aby zdający otrzymał

kolejny punkt.

• Odpowiedzi nieprecyzyjne, niejednoznaczne, niejasno sformułowane uznaje się za

błędne.

• Gdy do jednego polecenia zdający podaje kilka odpowiedzi, z których jedna jest

poprawna, a inne – błędne, nie otrzymuje punktów za żadną z nich.

• Jeżeli informacje zamieszczone w odpowiedzi (również te dodatkowe, a więc takie, które

nie wynikają z treści polecenia) świadczą o zasadniczych brakach w rozumieniu

omawianego zagadnienia i zaprzeczają pozostałej części odpowiedzi stanowiącej

poprawne rozwiązanie zadania, to za odpowiedź jako całość zdający otrzymuje

zero punktów.

• Rozwiązanie zadania na podstawie błędnego merytorycznie założenia uznaje się

w całości za niepoprawne.

• Rozwiązania zadań dotyczących doświadczeń (np. problemów badawczych, hipotez

i wniosków) muszą się odnosić do doświadczenia przedstawionego w zadaniu

i świadczyć o jego zrozumieniu.

• W rozwiązaniach zadań rachunkowych oceniane są: metoda (przedstawiony tok

rozumowania), wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku z odpowiednią dokładnością

i jednostką.

• Przykładowe rozwiązania zadań otwartych nie są ścisłym wzorcem oczekiwanych

sformułowań. Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne

i spełniające warunki zadania.

MATERIAŁY I PRZYBORY POMOCNICZE NA EGZAMINIE Z BIOLOGII

Przybory pomocnicze, z których mogą korzystać zdający na egzaminie maturalnym z biologii,

to:

• linijka

• kalkulator prosty

• Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne na egzamin maturalny z biologii, chemii i fizyki.

Szczegółowe informacje dotyczące materiałów i przyborów pomocniczych, z których mogą

korzystać zdający na egzaminie maturalnym (w tym osoby, którym dostosowano warunki

przeprowadzenia egzaminu), będą ogłaszane w komunikacie dyrektora Centralnej Komisji

Egzaminacyjnej.